Ton schrijft: stof tot nadenken

Door Ton Geerts

Enkele Stempels geleden schreef ik over de polder en hoe deze beschikbaar kwam voor boeren door het dichten van de Beerse Overlaat in 1942.

- promotie -

De grond kon ook snel vruchtbaar gemaakt worden door het gebruik van kunstmest. De vele monden die gevoed moesten worden vroegen om schaalvergroting. De tractoren waren hierop het antwoord. De ruilverkaveling tussen 1950 en 1955 maakte de weg vrij voor een efficiënte en gezonde landbouwsector. Hoe anders is dat beeld de laatste tijd.

Evenwicht

Het is een complex probleem en tegelijkertijd toch ook redelijk overzichtelijk als je het afpelt. Stikstof lijkt het codewoord. Een essentiële stof voor plantengroei. Met de uitvinding van de kunstmest waren we in staat om deze stof in een voor planten bruikbare vorm (een korrel) te stoppen die we op de ene plek kunnen maken en op de plek waar we planten willen laten groeien weer uit kunnen strooien. Als we zoveel kunstmest strooien als de planten die verbouwd worden gebruiken, dan is daar uiteraard evenwicht, en is stikstof geen probleem.

Reactief of niet?
Stikstof zit ook gewoon in de lucht (als niet reactief gas; N2 voor scheikundigen), maar sommige stikstofverbindingen zijn wel schadelijk. Landbouw stoot ammoniak (NH3) uit, dat is reactief stikstof. Ook het verkeer en de industrie stoten reactief stikstof uit, in de vorm van stikstofoxiden (NO en NO2). Deze stoffen reageren vervolgens met andere stoffen uit de lucht (daarom heet dat reactieve stikstof), en worden daardoor fijnstof wat mede de oorzaak is van het broeikaseffect en van smog. Vervolgens verspreidt de wind de stoffen en komen ze ergens anders op de grond terecht door bijvoorbeeld (zure) regen. Dat heet depositie.

Biodiversiteit

De stikstof in de bodem is op zijn beurt een voedingsstof voor bepaalde soorten planten, die het super goed gaan doen en daardoor meer kwetsbare soorten verdringen. Gevolg is dat de biodiversiteit (het aantal verschillende soorten) afneemt, bepaalde insectensoorten uitsterven, vogels, die die insecten eten, niet meer komen om te broeden etc.

Uitstoot

Maar waarom krijgen de boeren nu de schuld? De industrie in Nederland stoot 9% van de stikstof uit, het verkeer 15%. Dat laatste komt met name door diesel en oudere auto’s. Elektrisch rijden of een zuinige benzinemotor dragen dus ook bij aan de stikstofreductie. Maar het percentage uitstoot door de landbouw is 61%, ondanks alle maatregelen die de landbouw reeds genomen heeft!

Boeren

Als willekeurige burger heb ik eigenlijk niet zo meegekregen wat de boeren de afgelopen jaren allemaal al hebben moeten doen om de stikstofuitstoot op het huidige niveau te krijgen; van andere stallen, afvangen van drijfmest, tot luchtwasser en andere innovaties. Elke investering was min of meer verplicht, en kon eigenlijk alleen uit in combinatie met schaalvergroting. En nu? Nu blijkt dat we helemaal niet uitkomen bij een langdurig evenwicht als we de veestapel niet drastisch inkrimpen. Ik kan me heel goed voorstellen dat boeren zich in de boot genomen voelen.

Onze bijdrage

En de oplossing? Het vlees dat we eten halen bij een lokale boer en daar een eerlijke prijs voor betalen is wat we direct bij kunnen dragen. De rest van het probleem kunnen we rationeel snappen, emotioneel en financieel zullen we met elkaar de pijn moeten dragen en begrip moeten hebben voor de boeren die geraakt worden.

NB: De cijfers die ik gebruikt heb, komen uit een rapport van TNO uit 2019: EMISSIES EN DEPOSITIE VAN STIKSTOF IN NEDERLAND.

[Deze bijdrage is verschenen in de Stempel van 20 juli 2022]