Ton schrijft: Polderen

Door Ton Geerts; fotografie collectie Rein van Uden; overzichtskaart zien openstreetmap.com

Het Nederlandse overlegmodel wordt vaak ‘polderen’ genoemd. Overleggen totdat iedereen blij is. Het kost tijd, maar mits goed uitgevoerd heb je aan het einde geen verliezers en het optimale resultaat. Wij kennen de polder natuurlijk als geen ander omdat er één grenst aan ons eigen dorp.

- promotie -

De Maas

Onze polder is er, omdat de Maas langst ons dorp stroomt. Eigenlijk is ons dorp er zelfs, omdat de Maas hier stroomt. In de jonge steentijd (5300 voor Christus) moeten er al mensen gekozen hebben voor de plekken waar nu ’s-Hertogenbosch en Rosmalen liggen dankzij dekzandruggen in het landschap die hoger liggen en daardoor niet overstromen. Met een flinke sprong in de tijd komen we bij De Tempel van Empel, die is opgericht rond het begin van onze jaartelling. En met nog zo’n sprong, zien we ons dorp terug in de Zuiderwaterlinie die een belangrijke rol speelde in de Tachtigjarige oorlog (1568-1648). Er is dus een rijke historie in onze polder.

Natte voeten

De plek waar Empel nu ligt is echter nog helemaal niet zo lang droog onder de voeten. Tot 1942 was er bij Cuijk namelijk de Beerse Overlaat. De dijk beschermde het land tegen overstromen, maar als het water te hoog werd, liet men bij de overlaat het water uit de Maas de polder inlopen om dijkdoorbraken te voorkomen. Dit water kwam dan helemaal tot aan Den Bosch en de hele polder stond dan dus vol met water.

Dwarsdijken

Om het binnendijkse water enigszins te kunnen coördineren, zijn er in de polder dwarsdijken aangelegd. Je ziet dat nog steeds goed als je van Empel richting Maren-Kessel rijdt (Hustenweg). Ter hoogte van Vers Vleesboerderij Savelkouls passeer je de Hoefgraaf afwatering (brede sloot), die het water uit de polder, waar onder andere de Groote Wielen gebouwd is, afvoert. Een klein stukje verder gaat het bruggetje eerst over de Hertogswetering, die zelfs tussen twee dijken ligt, en over de Roode Wetering die het meer noordelijke water afvoert. Gewande is het laagste punt van het overstroomgebied en daar wordt het water weer de Maas ingeleid.

Hoefgraaf, Hertogswetering en Roode Wetering [openstreetmap.org]

Empel

Na de oorlog is men begonnen met het bouwen van Empel op de plek waar het dorp nu ligt. Met het afsluiten van de Beerse Overlaat, overstroomde ons dorp niet meer en werd de grond dus het hele jaar door bruikbaar. Veel boerderijen zijn in die tijd gebouwd in de polder. De landbouw werd grootschaliger en dit gebied bood die kans. Inmiddels heeft een aantal boerderijen juist weer plaatsgemaakt voor woningen.

Droge voeten

De overgebleven polder tussen ‘s-Hertogenbosch en Oss krijgt ook een nieuwe bestemming en speelt een heel belangrijke rol in de energietransitie. Zowel de gemeente ‘s-Hertogenbosch als de gemeente Oss heeft namelijk besloten dit gebied in te gaan zetten voor wind en zonneparken. Een mooie toekomst waarmee wij in onze tijd het gebied ook weer kunnen inzetten om de toekomstige generaties net zo’n prettige leefomgeving mee te geven als wij van onze ouders en grootouders kregen.  Polderen en droge voeten zijn dus niet iets van ver weg in Den Haag of Brussel, maar meer letterlijk daar, waar wij met onze voeten in de klei staan.

Uitwateringsschuiven Gemaal rond 1965

[Deze column is verschenen in De Stempel van 4 mei 2022]